Αρθρογραφία
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΙΣ 24.9.2000
89,4FM Ραδιοφωνικός Σταθμός της Εκκλησίας της Ελλάδος
Στην εκπομπή του Πατρός Γεωργίου Μεταλληνού και του Κωνσταντίνου Χολέβα:
"ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΡΩΜΑΪΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΣ"

  [Απομαγνητοφώνηση: ΑΛ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ]

Καλεσμένοι:  Ο Άρχ. π. Δομέστικος της Μ.τ.Χ.Ε. κ. Δημοσθ. Παϊκόπουλος και ο Πρόεδρος του Συλλόγου Μουσικοφίλων Κων/πόλεως κ. Σταμάτιος Κίσσας

ΧΟΛΕΒΑΣ:  Αγαπητοί μας ακροατές και ακροάτριες στην Ελλάδα, στην Κύπρο, στην Αμερική, στο διαδίκτυο ΙΝΤΕΡΝΕΤ και όπου μας ακούτε, χαίρετε.  Μία ζωντανή εκπομπή σήμερα για τη Ρωμαίικη παράδοση μας.  Μια εκπομπή η οποία θα ασχοληθεί ιδιαιτέρως με την Ορθόδοξη εκκλησιαστική μουσική, με τη Βυζαντινή μουσική μας όπως λέγεται.  Το θέμα μας σήμερα αφορά την εκ νέου παρουσίαση του Συλλόγου Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως.  Με μεγάλη χαρά σας παρουσιάζω τους δύο καλεσμένους μας.  Έχουμε μαζί μας δύο ανθρώπους οι οποίοι αγωνίζονται για τη διατήρηση της Ορθοδόξου Μουσικής Εκκλησιαστικής Παραδόσεως, το χοράρχη του Συλλόγου κ. Δημοσθένη Παϊκόπουλο ψάλτη του Ι.Ν. του Αγίου Σπυρίδωνος στο Αιγάλεω και ο οποίος διετέλεσε Δομέστικος του Πανσέπτου Πατριαρχικού Ναού Κωνσταντινουπόλεως, επί μεγάλων ονομάτων Κων. Πρίγγου και Θρ. Στανίτσα.  Επίσης, τον πρόεδρο του Συλλόγου κ. Σταμάτιο Κίσσα, Πρωτοψάλτη του Ι.Ν. Αγίου Γεωργίου στο Καβούρι Βουλιαγμένης.  Καλωσορίζω τον κ. Παϊκόπουλο και τον κ. Κίσσα που έχει ξαναβρεθεί στην εκπομπή μας με παρεμφερές θέμα.  Θα δώσω λοιπόν πρώτα το λόγο στον κ. Παϊκόπουλο λόγω της μεγάλης του εμπειρίας και καθώς είναι η πρώτη φορά που φιλοξενείται στην εκπομπή μας.  Κύριε Παϊκόπουλε, καλωσορίσατε στον σταθμό της εκκλησίας.

ΠΑΪΚΟΠΟΥΛΟΣ:  Καλημέρα σας και ευχαριστούμε για την πρόσκληση σας.

ΧΟΛ: Εμείς σας ευχαριστούμε για την παρουσία σας σήμερα.  Χοράρχης του Συλλόγου, λοιπόν, και επίσης διατηρείτε το αξίωμα του Άρχοντος πρ. Δομεστίκου της Μ.τ.Χ.Ε.  Είστε άνθρωπος ο οποίος έχετε σύνδεση με την Κωνσταντινούπολη.  Έχετε γεννηθεί εκεί;

ΠΑΪΚ:  Έχω γεννηθεί στην Κωνσταντινούπολη.

ΧΟΛ:  Μάλιστα.  Όπως και ο κ. Κίσσας;

ΚΙΣΣΑΣ:  Μάλιστα.

ΧΟΛ:  Ο Σύλλογος Μουσικοφίλων αποτελείται από ανθρώπους οι οποίοι έχουν γεννηθεί στην Κωνσταντινούπολη ή η ουσία είναι το ενδιαφέρον για την παράδοση της εκκλησιαστική μουσικής που βασίζεται στην Κων/πολη;

ΠΑΪΚ:  Η χορωδία μας, μπορώ να πω αποτελείται περισσότερο από παιδιά που είναι από την Κων/πολη βέβαια, αλλά και ένα μεγάλο μέρος είναι ιεροψάλτες Αθηνών.  Πρέπει να σας πω ότι υπάρχουν και μετέχοντες από την Κόρινθο.

ΧΟΛ:  Υπάρχει ενδιαφέρον λοιπόν.  Γιατί ο Σύλλογος ονομάζεται έτσι; Σύλλογος Μουσικοφίλων Κων/πόλεως.  Έχει κάποια ιστορική έννοια κ. Κίσσα;

ΚΙΣΣ:  Υπάρχει μία παράδοσις στην Κων/πολη μουσικών συλλόγων η οποία ξεκίνησε τον περασμένο αιώνα μετά το Χάττι-Χουμαγιούν του 1856, το σουλτανικό αυτό διάταγμα το οποίο επέτρεψε, λόγω του Ρωσοτουρκικού πολέμου (1853-56) μεγάλες ελευθερίες για ίδρυση πολιτιστικών συλλόγων που απηγορεύοντο στην Οθωμανική αυτοκρατορία.  Υπό το πνεύμα και τον άνεμο αυτό της ελευθερίας ιδρύθη ο πρώτος μουσικός σύλλογος, ο λεγόμενος Εκκλησιαστικός Μουσικός Σύλλογος το 1865, στον οποίο μετέσχον οι τότε μεγάλοι πρωτοψάλται του Πατριαρχικού ναού και οι φιλόμουσοι περί τον Πατριαρχικό ναό και των λοιπών ενοριών της Κων/πόλεως.  Αυτός ο σύλλογος δεν επέζησε πολύ, όπως μας αποκαλύπτει σε βιβλίο του ο Πρωτέκδικος Παπαδόπουλος και μετωνομάσθη αργότερα σε Μουσικό Σύλλογο απλώς για να καταλήξει μετά στον εν Φαναρίω Σύλλογο «Ορφεύς».  Σε αυτόν το σύλλογο ήταν όλα τα μεγάλα ονόματα της εποχής όπως ο Ραιδεστηνός, ο Ευστράτιος Παπαδόπουλος, ο Νηλεύς Καμαράδος, ο Νικόλαος Λαμπαδάριος και μετέπειτα Πρωτοψάλτης, ο Βιολάκης με τον Ιάκωβο Ναυπλιώτη και πολλοί άλλοι.  Ο σύλλογος αυτός μας άφησε και αρκετούς δίσκους 78 στροφών που είχαν ηχογραφηθεί τότε στην ODEONμου φαίνεται. Σε αυτούς σώζεται η Πατριαρχική παράδοσις από τον κατ’ εξοχήν γνήσιο εκφραστή της, τον Ιάκωβο Ναυπλιώτη, ο οποίος από παιδί μικρό μπήκε στον Πατριαρχικό Ναό και εις ηλικίαν 78-80 ετών απεχώρησε και είχε ζήσει όλους τους προ αυτού Πρωτοψάλτες και Λαμπαδαρίους, και είναι τρόπον τινά η γνησιότης της συνεχείας παλαιάς και νέας παραδόσεως. Για να επανέλθουμε στο θέμα τον Συλλόγων, μετά την Μικρασιατική καταστροφή οι τουρκικές αρχές κατέσχον τα αρχεία των Συλλόγων, τα οποία ελειτούργουν προ του ’22.  Για πρώτη φορά επετράπη το 1948 στην Κων/πολη να ιδρυθή ο λεγόμενος Σύνδεσμος Μουσικοφίλων, καθώς σκοπίμως απεφεύχθησαν άλλοι τίτλοι και ονομάσθηκε απλώς Σύνδεσμος Μουσικοφίλων,  με πρωτεργάτη τον αείμνηστο Κων. Πρίγγο και τον Θρ. Στανίτσα και όλους Πρωτοψαλτίας της εποχής εκείνης. Ο Σύλλογος αυτός πρόσφατα, το 1998, εόρτασε τα πεντήκοντα έτη...

ΧΟΛ:  Υπάρχει ακόμα ακόμη; Υπάρχουν μέλη;

ΚΙΣΣ:  Υπάρχει... Οι νυν ιεροψάλτες στην Κων/πολη αποτελούν τα μέλη αυτού.  Αυτοί που έχουν μείνει βεβαίως δεν είναι πολλοί, αλλά υπάρχουν ακόμη και θα υπάρχουν κατά τη γνώμη μου!..  Μετά την δεκαετία του ’55-’65, όταν έγινε η μαζική μεταφορά Ρωμηών από την Κων/πολη, εξαναγκασμοί, διωγμοί και απελάσεις μεγάλο μέρος των ιεροψαλτών βρέθηκαν στην Αθήνα.  Η συνεχής αναστροφή περί τα εκκλησιαστικά τους έκανε να σκεφτούν ότι καλόν θα ήτο να επανασυστήσουν τον Σύνδεσμο αυτόν, και για να υπάρχει διαφορά με τον Πρεσβυγενή Σύνδεσμο, ονομάσθηκε Σύλλογος Μουσικοφίλων – Ο εν Αθήναις Σύλλογος Μουσικοφίλων, βάλανε και το Κων/πόλεως στο τέλος για να δοθεί κάποια συνέχεια και να μην θεωρηθεί τυχαίος σύλλογος.  Και αυτή είναι η ιστορική παρουσίασις αυτού του θέματος.

ΧΟΛ:  Πως κινείται ο Σύλλογος; Ποιοι είναι οι στόχοι σήμερα στην Αθήνα, στον Ελλαδικό χώρο; Ποιες είναι οι δραστηριότητες;

ΚΙΣΣ:  Ως σύλλογος, είχε πρώτον χοράρχην τον αείμνηστο Γεώργιο Τσαούση, ο οποίος συνεπλήρωσε έτος από του θανάτου του και από το 1991 τον αγαπητό μας δάσκαλο κ. Δημοσθ. Παϊκόπουλο, που έχουμε κοντά μας.  Ο Σύλλογος έχει σαν πρώτη δραστηριότητά του την έκδοση ψηφιακών δίσκων CDκαι παλαιότερα κασσέτες τις οποίες έχουμε φτάσει περίπου  19-20 στον αριθμό από το 1984 που είναι έτος συστάσεως του Συλλόγου, νομικώς, γιατί προϋπήρχαμε.

ΧΟΛ:  Πέστε μου μερικούς τίτλους των ψηφιακών δίσκων.

ΚΙΣΣ:  Έχουμε βγάλει την Μ. Παρασκευή σε διπλό ψηφιακό δίσκο και το Μ. Σάββατον.

ΧΟΛ:  Πωλούνται στα δισκοπωλεία;

ΚΙΣΣ:  Πωλούνται στα εκκλησιαστικά και στα μη εκκλησιαστικά αυτά τα CD.  Επίσης ο τελευταίος μας δίσκος ο οποίος θα ακουστεί για πρώτη φορά τώρα στο διάλειμμα μας, έχει σχέση με τη ακολουθία του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Ευσταθίου, τον οποίο εορτάσαμε την προηγούμενη εβδομάδα και είναι παραγγελία του Ιερού Καθίσματος του Μυλοποτάμου του Αγίου Όρους.  Παρήγγειλαν οι αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί του Ιερού Καθίσματος να εκδώσουμε έναν ψηφιακό μονό δίσκο το οποίο θα έχει και από τον Εσπερινό, τον Όρθρο και ορισμένα άλλα της εορτής του Τιμίου Σταυρού που είναι εκκλησιαστικώς μέσα στην μεθέορτο περίοδο, 20 Σεπτεμβρίου, καθώς 21 αποδίδεται η εορτή της Υψώσεως.   Έχουμε μία πολύ καλή εκτέλεση αυτών των ύμνων, που θα ακούσετε σε λίγο και η οποία δεν έχει εκδοθεί ακόμη για τεχνικούς λόγους.

ΧΟΛ:  Συντόμως θα γίνει.  Έτσι λοιπόν το ότι Αγιορείτες Πατέρες σας ζητούν να ηχογραφήσετε γι’ αυτούς ιερές ακολουθίες δείχνει ότι έχετε αποκτήσει κάποιο καλό όνομα κ. Κίσσα ως Σύλλογος Μουσικοφίλων Κων/πόλεως.  Να ρωτήσουμε το χοράρχη κ. Παϊκόπουλο, που νομίζετε ότι οφείλεται αυτό το καλό όνομα που έχετε αποκτήσει στους χώρους που σέβονται και αγαπούν την εκκλησιαστική μας μουσική παράδοση;

ΠΑΪΚ:  Κοιτάξτε, αυτό οφείλεται στο ότι όταν ακούνε τη δική μας χορωδία βλέπουνε ότι κάτι διαφορετικό υπάρχει, ένα άκουσμα διαφορετικό από τις άλλες χορωδίες και αυτό οφείλεται βασικά στο φυτώριο της Κων/πολης.  Είμαι πολύ στενοχωρημένος βλέποντας μελλοντικά ότι επειδή ήδη αυτό το φυτώριο έχει κλείσει, έχουνε μείνει δυο τρεις ψάλτες...

ΧΟΛ: Εμείς πάντα ελπίζουμε όπως είπε και ο κ. Κίσσας...

ΠΑΪΚ:  Ναι ελπίζουμε αλλά θα πρέπει να γίνει και κάποια μέριμνα σχετικά με το πως πρέπει να συνεχιστεί αυτό το πράγμα.  Αυτά θα τα πούμε αργότερα, θέλω όμως να πω ότι όποιος ακούσει τη χορωδία μας ακούει κάτι το διαφορετικό.  Η εκτέλεση, ο τονισμός των συλλαβών, η ακριβής εκτέλεσις των παρεστιγμένων που είναι η βάσις του πατριαρχικού ύφους.  Αυτό το διαφορετικό πιστεύω ότι τους αρέσει.
ΧΟΛ:  Σας καλούν κ. Κίσσα και κ. Παϊκόπουλε και σε εκδηλώσεις εκτός Αθηνών;

ΚΙΣΣ:  Πάρα πολλές... Και στην Β. Ελλάδα και στην Άρτα, στο Αγρίνιο, στην Κύπρο πρόπερσι και θα ξαναπάμε και φέτος.

ΧΟΛ:  Πέστε μας γι’ αυτό γιατί μας ακούνε και στην Κύπρο.

ΚΙΣΣ:  Τιμητικώς ο Ι.Ν. της Φανερωμένης Λευκωσίας μας έχει καλέσει για το τριήμερο της 28ης Οκτωβρίου – στον ιστορικό Ναό της Φανερωμένης Λευκωσίας – στην οποία θα ψάλλουμε με ακολουθία της Αγρυπνίας, δηλαδή Εσπερινό, Όρθρο, Λειτουργία μαζί και την επομένη θα κάνουμε μία συναυλία στην αίθουσα Μακαρίου του Γ΄ στη Λευκωσία.  Την δε Κυριακή, 29η Οκτωβρίου θα ψάλλουμε πάλι τη λειτουργία στο Ι.Ν. Φανερωμένης και το απόγευμα θα επιστρέψουμε στην Αθήνα.

ΧΟΛ:  Μάλιστα, οπότε η Εθνική επέτειος θα εορταστεί στην Κύπρο όπως εορτάζεται πάντα και η 28η Οκτωβρίου, θα εορταστεί και με ύφος ιστορικό, παραδοσιακό και εκκλησιαστικό με τη βοήθεια του Συλλόγου Μουσικοφίλων Κων/πόλεως.  Ο Ι.Ν. Φανερωμένης έχει και μεγάλη εθνική και ιστορική σημασία, καθώς εκεί υπάρχει κενοτάφιον των Ιεραρχών και των Προκρίτων οι οποίοι εσφαγιάσθησαν την 9η Ιουλίου του 1821, εν Λευκωσία Κύπρου, εξ ού και το περίφημον ποίημα του Βασ. Μιχαηλίδη για τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό.  Αλλά εκεί ξεκίνησε και η υπογραφή του κειμένου με το οποίο ο λαός της Κύπρου αξίωσε την ένωση με τη Μητέρα Ελλάδα το 1950 με εκείνο το ιστορικό δημοψήφισμα που ξεκίνησε από την Φανερωμένη Λευκωσίας.  Ευχόμεθα, λοιπόν να έχετε καλή επιτυχία στις δραστηριότητες.  Στην Κων/πολη έχετε πάει μια και είστε Σύλλογος Μουσικοφίλων Κων/πόλεως;

ΚΙΣΣ:  Ως άτομα πολλάκις την επισκεπτόμεθα.  Εγώ προσωπικά έχω πάει πολλές φορές...

ΧΟΛ:  Ως Σύλλογος σε εκδήλωση;

ΚΙΣΣ:  Ως Σύλλογος, ήδη έχουμε κάνει την πρώτη επαφή με την Α.Θ.Π. τον Οικουμενικό Πατριάρχη, τον φιλόμουσο κ.κ. Βαρθολομαίο ο οποίος μας είπε ότι από κοινού με τον εκείσε πρεσβυγενή Σύλλογο να οργανώσουμε μία προσκυνηματική επίσκεψη μάλλον μέσα στο 2001.  Εμείς θα πάμε ως «παιδιά» και οι εκεί του Συλλόγου θα είναι οι φιλοξενούντες στο πάτριο έδαφος.

ΧΟΛ:  Το ευχόμαστε αυτό κ. Κίσσα.  Θέλω να ρωτήσω τον κ. Παϊκόπουλο καθώς μας ακούν πάρα πολύ ακροατές οι οποίοι δεν έχουν ιδιαίτερη γνώση των ειδικών θεμάτων της Βυζαντινής μας μουσικής.  Κύριε Παϊκόπουλε, ποιά είναι η σημασία να διαδίδουμε αυτή τη μουσική, να την καλλιεργούμε, σημασία και για την Εκκλησία αλλά και για το Γένος, την πατρίδα μας;

ΠΑΪΚ:  Θα σας δώσω το παράδειγμα από τον εαυτό μου.  Εγώ όταν έγινα δέκα ετών πήγα κανονάρχος στα Πατριαρχεία για πέντε χρόνια.  Μέτα όταν «γύρισε» η φωνή μου, όπως λένε, έψαλλα ένα διάστημα στην Εκκλησία του πατέρα μου που ήταν ιερεύς και μετά πήγα Δομέστικος δίπλα σε κάποιους ψάλτες.  Στον κ. Μακρίδη, στον κ. Μαγούρη, στον αείμνηστο  Καρακάση που ήταν τότε μεγάλοι ψάλται με εμπειρία και με ακούσματα.  Όταν σας λέω ακούσματα, αυτοί είχαν ακούσει Βιολάκη, είχαν ακούσει Ραιδεστηνό, είχαν ακούσει Ναυπλιώτη...

ΧΟΛ:  Μετέφεραν μία μεγάλη ιστορία δηλαδή...

ΠΑΪΚ:  Από εκεί ξεκινάει το σωστό ψάλσιμο.  Η Βυζαντινή μουσική δεν μαθαίνεται από τα βιβλία.  Πρέπει να μάθεις βέβαια και καλή θεωρία, αλλά με τη θεωρία δεν αποδίδεις, δεν είσαι «ψάλτης».  Πρέπει να κουβαλάς «ακουστική» παράδοση.  ΑΥΤΟ κάνουμε εμείς οι Κωνσταντινουπολίται που βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή εδώ.  Και λεώ ότι αν χαθεί αυτό και εμείς που δεν έχουμε τα μέσα να πάμε στα ωδεία και να διδάξουμε δεν θα μεταδοθούν λανθασμένα από άλλους οι οποίοι τα εξηγούν και τα ερμηνεύουν όπως θέλουν;  Τις εκτελέσεις των ποιοτικών σημείων της πεταστής ακούω τρομερά πράγματα, τα οποία μεταδίδονται σε νέους καθηγητάς, σε νέους διορισμούς και ο Θεός να βάλει το χέρι Του!

ΧΟΛ:  Θα πούμε λιγάκι για τα προβλήματα τα οποία παρουσιάζονται, για ορισμένες ίσως νοθεύσεις ή κακοδιδασκαλίες της εκκλησιαστικής μας μουσικής αλλά θα παρακαλούσα προηγουμένως τον κ. Σταύρο Σπανό να μας βοηθήσει να ακούσουμε κάτι από το Σύλλογο Μουσικοφίλων Κων/πόλεως.  Τι είναι αυτό που θα ακούσουμε κ. Κίσσα;

ΚΙΣΣ:  Είναι στίχοι από το «Μακάριος ανήρ...».  Το πρώτο κομμάτι είναι μονωδία από το δάσκαλο μας, το «Κύριε τι επληθύνθησαν οι θλίβοντες με...» και ένας ακόμα στίχος το «Συ δε Κύριε αντιλήπτωρ μου εί...» του Μανουήλ Πρωτοψάλτου, όπως εξηγείται από την Κων/πολίτικη παράδοση και από την διδασκαλία του χοράρχου μας κ. Δημοσθ. Παϊκοπούλου.

ΧΟΛ:  Να ακούσουμε λοιπόν αυτό το μουσικό διάλειμμα.

1. Μουσικό διάλειμμα
1279  

ΧΟΛ:  Ακούτε τον 89,4FMτον ραδιοφωνικό σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος και την εκπομπή που μελετά την Ορθόδοξη Ρωμαίικη παράδοση μας.  Μας ακούτε και στην Κύπρο από το σταθμό «Ο Λόγος» της Αγιωτάτης Εκκλησίας της Κύπρου με μία μικρή χρονική καθυστέρηση.  Μας ακούτε και στην Αμερική αλλά και στον Καναδά από το σταθμό «Ελληνικοί Παλμοί» του Chicago.  Μας ακούτε και μέσο του διαδικτύου, του ΙΝΤΕΡΝΕΤ.  Ευχαριστούμε ιδιαιτέρως εκείνους που φροντίζουν για την αναμετάδοση της εκπομπής μας στην Κύπρο και στην Αμερική όπου πρέπει να πούμε ότι ειδικά μέσω του σταθμού «Ελληνικοί Παλμοί» του Chicago, τον τελευταίο καιρό, γίνεται αναμετάδοση της εκπομπής μας στο διαδίκτυο.  Δηλαδή ορισμένοι φίλοι ηχογραφούν την εκπομπή μας από τον ΙΝΤΕΡΝΕΤ και στη συνέχεια την αναπαράγουν και τη μεταδίδουν από σταθμούς της ελληνικής ομογενείας στην Αμερική και στον Καναδά.  Έχουμε ακόμη κοντά μας τους εκπροσώπους του Συλλόγου Μουσικοφίλων Κων/πόλεως κ. Δημοσθ. Παϊκόπουλο, χοράρχη του Συλλόγου και τον πρόεδρο κ. Σταμάτιο Κίσσα.  Λέγαμε λοιπόν, αγαπητοί φίλοι, σχετικά με την ανάγκη μιας γνησίας μουσικής παραδόσεως στην Ορθόδοξη Εκκλησιαστική μουσική.  Είπε ο κ. Παϊκόπουλος ότι στον τομέα αυτόν ακούγονται κάποιες νοθεύσεις.  Πείτε μας με δύο λόγια τι εννοείτε εσείς οι ειδικοί άνθρωποι οι οποίοι καλλιεργείτε αυτήν την Παράδοση.  Από ότι κατάλαβα είναι τα ακούσματα περισσότερο και ποιες είναι οι νοθεύσεις; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι που έχουμε στην εποχή μας;  Ίσως εγώ ως μη ειδικός αισθάνομαι ότι οι τετραφωνία, το αρμόνιο όπως λένε ορισμένοι... ποια άλλα είναι τα προβλήματα στην εθνική αυτή συνέχεια;

ΠΑΪΚ:  Επειδή τα παραδείγματα της αλλοίωσης είναι πάρα πολλά, να σας πω ένα απλό παράδειγμα.  Η πεταστή έχει κάποια ανάλυση – θα ήθελα να κάνω μία υπόμνηση εδώ ότι άλλο ανάλυσις κάποιου φθόγγου ή ποιοτικού σημείου και άλλο ερμηνεία.  Διότι πολλές φορές ένα μέρος της μουσικής ερμηνεύεται διαφορετικά από ένα ψάλτη και διαφορετικά από έναν άλλο.  Η ανάλυσις ενός συγκεκριμένου φθόγγου είναι πως πρέπει να ερμηνεύεται όπως το βλέπει γραμμένο στο κλασσικό το βιβλίο.  Να πούμε το εξής:  Το « Ανοίξαντος Σου την χείρα...» που αρχίζει με μια πεταστή, ίσο και μία περαστή... αυτό αν το ακούσετε από δέκα ψάλτες, θα ακούσετε διαφορετική εκτέλεση.  [Ψάλλει τη σωστή εκτέλεση της πεταστής με το κλάρισμα].  Τέτοιες καταστάσεις είναι πάρα πολλές.  Αυτά, δεν καθίσαμε εμείς οι ψάλτες ποτέ να πούμε «εσύ το λές έτσι, εγώ το λέω έτσι, ποιο είναι το σωστό;».  Για να υπάρχει από όλους τους ψάλτες μία ενιαία εκτέλεση.  Δυστυχώς αυτό ούτε γίνεται, ούτε προβλέπω να γίνεται.

ΚΙΣΣ:  Πρέπει η Εκκλησία να αναλάβει μια πρωτοβουλία...

ΠΑΪΚ:  Με συγχωρείτε, τώρα θα γίνω κακός. 

ΧΟΛ:  Να γίνετε.  Ξέρουμε ότι είναι καλοπροαίρετο.

ΠΑΪΚ:  Όποιος τελειώνει το ωδείο και μαθαίνει τη θεωρία της Βυζαντινής μουσικής θεωρείται και ψάλτης και καθηγητής.  Μα πως θα διδάξει κάτι αφού δεν έχει «ακούσει»; 

ΧΟΛ:  Άρα το μήνυμα σας είναι να υπάρχουν τα ακούσματα και αυτή είναι η συνέχεια της παραδόσεως;

ΠΑΪΚ:  Αυτή είναι η βασική, η ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ παράδοση.

ΚΙΣΣ:  Η θεωρητική επενδύει μετά τα ακούσματα. 

ΠΑΪΚ:  Ο Πρίγγος τα άκουσε από το Βιολάκη, το Ραιδεστηνό, τα άκουσε από το Ναυπλιώτη.  Εγώ τα άκουσα από τον Πρίγγο, από το Στανίτσα...

ΧΟΛ:  Και πιστεύετε ότι με τα ακούσματα έχει συνεχιστεί μία πραγματικά Ρωμαίικη Βυζαντινή παράδοση;

ΠΑΪΚ:  Βεβαίως ναι.

ΧΟΛ:  Δηλαδή αν μπορούσαμε να πούμε τώρα, τελείως φανταστικά, με μία μηχανή του χρόνου να είμεθα στην ακμή της Βυζαντινής Ρωμηοσύνης, θα ακούγαμε αυτό το οποίον σήμερα εσείς καλλιεργείτε;  Έστω με μικρές τροποποιήσεις ή δε γνωρίζουμε τι έψαλαν οι προπάτορες μας, οι πρόγονοι μας επί ακμής της Ρωμανίας, του κράτους που λέμε «Βυζαντινό»;

ΚΙΣΣ:  Δεν είχαμε τα μηχανήματα και την σύγχρονο τεχνολογία την εποχή εκείνη, αλλά η επιστήμη τουλάχιστον ακολουθεί μία μεθοδολογία, την παρατήρηση.  Η παρατήρησις και η καταγραφή των ακουσμάτων από γενεά εις γενεά.  Δηλαδή δεν μπορεί ο Ραιδεστηνός να έψαλλε διαφορετικά από τον Κωνσταντίνο.  Παραπλήσια έψαλλε.  Ο ένας τον άλλον εμιμείτο και συνέχισε η παράδοση...

ΧΟΛ:  Αυτό λέμε και Παράδοση.  Αυτό που «παραδίδεις» στον επόμενο ο οποίος άκουσε και είχε μία εμπειρία...

ΚΙΣΣ:  Είναι μία παρακαταθήκη και είχαν και κάποιον φανατισμό οι παλαιότεροι.  Παραδείγματος χάριν, αναφέρεται ότι ο Κωνστάντιος Οικουμενικός Πατριάρχης, ο από Σιναίου, είχε μια ιδιαιτερότητα.  Ήθελε να ψάλλουν το «Φως ιλαρόν...» σε ήχο πλάγιο του πρώτου!  Δεν το έψαλλε ουδείς Πρωτοψάλτης του Πατριαρχείου!  Ήθελαν να παραιτηθούν από τη θέση παρά να το ψάλλουν διότι ήτο κάτι έξω από την παράδοση και οπότε κανείς δεν το έψαλλε.  Σε δεύτερο ήχο το λέμε.  Αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα.  Τα όσα είπαμε με τον κ. Παϊκόπουλο και τα όσα ανέφερε είναι τα «εντός των τειχών»... τώρα αν πάμε «εκτός των τειχών», αυτό που βλέπουν οι πιο πολλοί, δηλαδή η τετραφωνία, είναι κάτι έξωθεν από τη Δύση όπως και η αρχιτεκτονική των ναών ήρθε από τη Δύση, όπως πολλές δυτικές τέχνες ήρθαν στον τόπο μας έτσι και ήρθε και η Δυτική μουσική.  Η οποία είναι πολύ ωραία κατά τ’ άλλα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία αλλά δεν είναι η Ρωμαίικη, η δική μας, η παραδοσιακή, δεν έχει τον τρόπο τον δικό μας, δεν τονίζει τις λέξεις εκεί που πρέπει, δεν είναι για την ελληνική γλώσσα.  Κακά τα ψέμματα...

ΧΟΛ:  Είναι και θέμα γλώσσας λοιπόν;

ΚΙΣΣ:  Βέβαια.  Δηλαδή η μουσική τι είναι;  Δεν δίδει έμφαση στα σημεία εκείνα που πρέπει σαν ελληνική γλώσσα να τονίσουμε;

ΧΟΛ:  Άρα και η σωστή χρήση της ελληνικής, ακόμη και η γνώση των τόνων και πνευμάτων, όλα αυτά πιστεύετε ότι βοηθούν στην καλλιέργεια της εκκλησιαστικής μας μουσικής;

ΚΙΣΣ:  Είναι η πεμπτουσία της.  Δηλαδή, οι πεταστές και τα ίσα και τα ολίγα κτλ. αυτά αποτελούν όλα μαζί έναν άλλο τρόπο τόνων και πνευμάτων, ας πούμε, της μουσικής μας γλώσσας.

ΠΑΪΚ:  Ξέρετε περίπου τι συμβαίνει;  Πως υπάρχει αυτή η διαφωνία στα λαϊκά τραγούδια, λένε οι παλαιοί «Μα τι λέτε τώρα; Αυτό είναι το λαϊκό τραγούδι;» και σε ένα μέρος έχουν δίκιο...

ΧΟΛ:  Και εσείς λοιπόν έχετε τη διαφωνία με τους μοντερνιστές.

ΚΙΣΣ:  Επίσης όχι μόνο αυτό.  Πρέπει να πούμε και την άλλη πλευρά.  Δεν είναι μόνο από την τετραφωνία ο κίνδυνος.  Ο κίνδυνος είναι και από την ανατολική, έξωθεν, εισαγωγή...

ΧΟΛ:  Ναι, γιατί ορισμένοι διαμαρτύρονται και για «αμανέδες».

ΚΙΣΣ:  Ναι, ακριβώς.  Υπάρχουν μερικοί που ενθυμίζουν αραβοπερσικό μέλος, θυμίζουν ινδικά τραγούδια.  Θυμάμαι που ήταν μια εποχή μόδα ο ινδικός κινηματογράφος στην Ελλάδα.  Κάτι τέτοια ακούσματα έχουμε δει.  Δεν είναι ευτυχώς πολλοί...

ΧΟΛ:  Άρα η παράδοση είναι το στο μέσον, ούτε το «δυτικίζειν», ούτε το «ανατολίζειν»!

ΚΙΣΣ:  Το «Ρωμαΐζειν»!

ΠΑΪΚ:  Ήθελα να τονίσω ότι κανένα Κωνσταντινουπολίτη ψάλτη δεν θα ακούσετε να λέει αμανέδες.  Ξέρετε που έχει ξεφύγει το θέμα;  Έχει ξεφύγει με τις διάφορες πανηγύρεις που γίνονται στην επαρχία και φωνάζουν καλλιφώνους ψάλτες.  Θα σας πω και ένα παράδειγμα με τον αείμνηστο Στανίτσα.  Ανεβαίνει ο ψάλτης στο αναλόγιο και για να ευχαριστήσει το εκκλησίασμα εκεί, αρχίζει λοιπόν και λέει ότι θέλει.  Από εκεί αρχίζει και γίνεται η ζημιά.  Θα σας πω ένα γεγονός.  Είχανε καλέσει το Στανίτσα σε μια πανήγυρι.  Έψαλλε το πρωί την Κυριακή αλλά φάνηκε στο τέλος ότι δεν ενθουσίασε και βγήκανε από την Εκκλησία μετά και λέει κάποιος φίλος του Στανίτσα «Πάμε στο καφενείο».  «Όχι» λέει ο Στανίτσας γιατί «κατάλαβα ότι δε με άρεσαν».  Ο φίλος του επέμεινε και πήγαν στο καφενείο.  Τους κέρασαν κάνα δυο ουζάκια εκεί και παρακάλεσαν να τραγουδήσει κάτι ο Στανίτσας.  Και πράγματι τραγούδησε κάτι ο Στανίτσας και τόσο ενθουσιάστηκαν εκεί και τον χειροκρότησαν και του είπαν «Δάσκαλε, αυτά δεν μας τα είπατε το πρωί».  Τους είπε «Στην Εκκλησία άλλα λέγονται και αυτά μόνο εδώ λέγονται, δε λέγονται στην Εκκλησία.  Άλλο εκκλησιαστική βυζαντινή μουσική και άλλο το τραγούδι».

ΚΙΣΣ:  Βέβαια, η εκκλησιαστική έχει άλλους ρυθμούς και άλλη σοβαρότητα.  Είναι για την προσευχή, για λόγους λατρευτικούς, δεν είναι για διασκέδαση.

ΧΟΛ:  Είπατε για κοσμικό τραγούδι αλλά πριν πάμε σε αυτό γιατί υπάρχει κάποιο ενδιαφέρον από τους ακροατές μας, θα ήθελα να θυμίσω πρώτον τα τηλέφωνα της εκπομπής που είναι ζωντανή το 722 8895 και το 722 6868, τα συνήθη τηλέφωνα του σταθμού μας.  Και να ρωτήσω κ. Κίσσα, έχει ήδη τεθεί ένα ερώτημα, εάν έχετε κάποιες κασσέτες ή κάποιους ψηφιακούς δίσκους για το Τριώδιο;

ΚΙΣΣ:  Βέβαια.  Ψηφιακούς δίσκους έχουμε όσους ανέφερα προηγουμένως, δηλαδή Μ.Παρασκευή και Μ. Σάββατο ενώ οι κασσέτες είναι περίπου 18-19.  Θέματα Τριωδίου υπάρχουν σε πλείστες εξ αυτών.

ΧΟΛ:  Που μπορεί να τα βρει ο ακροατής ή η ακροάτρια που έχει τηλεφωνήσει;

ΚΙΣΣ:  Και από το Σύλλογο μας και από την Αποστολική Διακονία και άλλα εκκλησιαστικά καταστήματα.  Και αν έχουν εξαντληθεί μπορούν κάλλιστα να τα ζητήσουν.

ΧΟΛ:  Δώστε μας ένα τηλέφωνο του Συλλόγου για όποιον θέλει να απευθυνθεί.

ΚΙΣΣ:  522 7459.  Μπορούν να τηλεφωνήσουν οποιαδήποτε ώρα.

ΧΟΛ:  Είπε ο κ. Κίσσας, κ. Παϊκόπουλε σχετικά με την κοσμική μουσική και εσείς αναφέρατε το παράδειγμα του Στανίτσα.  Θα ήθελα να ρωτήσω εάν έχουμε μήπως γνώσιν, εσείς ως ειδικευόμενοι στα θέματα, οι πρόγονοι μας επί Ρωμανίας-Βυζαντίου και επί Τουρκοκρατίας, όταν δεν ήσαν στην Εκκλησία και είχαν μια γιορτή, μια πανήγυρι υπήρχαν κοσμικά τραγούδια αλλά βασισμένα στην παράδοση;  Αστικά τραγούδια;

ΠΑΪΚ:  Βεβαίως, υπήρχαν.

ΧΟΛ:  Έχουν σωθεί αυτά;  Τα καλλιεργείτε εσείς; Τα διδάσκετε;

ΠΑΪΚ:  Δυστυχώς δεν τα καλλιεργούμε και θα έπρεπε.  Αυτό σκεπτόμαστε τώρα να κάνουμε.  Να τα συγκεντρώσουμε αυτά και να τα εκδώσουμε.

ΚΙΣΣ:  Προ ετών είχαν γίνει πολλές προσπάθειες και θυμάμαι ο αείμνηστος Στανίτσας είχε βγάλει του Γρηγορίου Πρωτοψάλτου ο οποίος τα είχε γράψει κατά παραγγελίαν  διαφόρων ηγεμόνων της Μολδοβλαχίας.  Εκεί βεβαίως
παρατηρείται κάποια ελευθερία στο στίχο και στον ήχο, που δεν υπάρχει λόγος εκκλησιαστικός.  Εκεί μπορούν και οι ρυθμοί να είναι πιο πολύπλοκοι, πράγμα το οποίον απάδει στην Εκκλησία  και τα ακούσματα είναι περισσότερο, σύνθετα μπορούμε να πούμε.

ΧΟΛ:  Βασίζονται όμως στην εκκλησιαστική μουσική;

ΚΙΣΣ:  Όλα καθαρά στους ήχους και στους μεικτούς ήχους, τους λεγομένους, τους οποίους δεν χρησιμοποιεί η εκκλησία πολύ, όπως δευτερόπρωτοι, πρωτόβαρεις και πολλοί άλλοι ήχοι οι οποίοι είναι μεικτοί.

ΧΟΛ:  Είπατε για τους Φαναριώτες της Μολδοβλαχίας.  Για παράδειγμα οι οικογένεια των Σούτσων, γνωστοί Φαναριώτες που διοίκησαν τη Μολδοβλαχία, τη σημερινή Ρουμανία, όταν παρήγαγαν μουσική για τις αστικές τους ανάγκες ήταν μουσική παραδοσιακή;  Δεν εισήγαγαν μουσική από τη Βιέννη;

ΚΙΣΣ:  Στα μετέπειτα χρόνια έφεραν.

ΧΟΛ:  Πάντως είχε και το Γένος, είχε και ο Ορθόδοξος λαός μας, είχε και η παράδοση μας αστική μουσική.

ΚΙΣΣ:  Ειδικά στην Κων/πολη, στις γειτονιές της Πόλης εκαλλιεργείτο τέτοια μουσική.

ΠΑΪΚ
:  Θα έλεγα το εξής.  Θα πρέπει να γίνει αυτή η δουλειά διότι εμείς θα τα τραγουδήσουμε διαφορετικά.  Έτσι συμβαίνει, διαφορετικά θα τα τραγουδήσει ένας Μακεδόνας, ένας Κρητικός, ένας Ηπειρώτης.  Δηλαδή με διαφορετικό ύφος.  Τι είναι ύφος;  Ύφος είναι η Έκφρασις.

ΚΙΣΣ:  Αυτά ήσαν λόγια τραγούδια, στην καθαρεύουσα και όχι στις τοπικές διαλέκτους.  Επειδή αυτά τα τραγούδια δεν ήνθησαν στα χωριά και στους κάμπους αλλά στις αστικές περιοχές όπως Κων/πολη, Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα κτλ.

ΠΑΪΚ:  Μας ρωτάνε :« το προνόμιο αυτό μόνο οι Κων/πολίτες το έχουν; ».  Όχι, διότι αν ένας νέος πάει κοντά σε ένα Κων/πολίτη δάσκαλο σε λίγα χρόνια θα μετέχει της παιδείας αυτής.

ΚΙΣΣ:  Ο Σύλλογος μας σήμερα κ. Χολέβα, ως μέλη δεν έχει στην πλειοψηφία του Κων/πολίτες. Μετέχουν οι πάντες αρκεί να μετέχουν της κοινής παιδείας και της κοινής μουσικής παραδόσεως.  Αυτό είναι το κριτήριο και όχι η καταγωγή.

ΧΟΛ:  Κύριε Παϊκόπουλε, έρχονται νέοι, μια και το αναφέραμε;  Γιατί ακούμε από κάποιους απαισιόδοξους συμπατριώτες μας ότι σε λίγα χρόνια δε θα υπάρχουν ψαλτάδες και ότι οι καλοί ψάλτες εκλείπουν.  Εσείς τι λέτε;
ΠΑΪΚ:  Εγώ το βλέπω με  πολλή αισιοδοξία.  Έρχονται νέοι αλλά το κακό είναι ότι έρχονται κάπως αργά, κάπως καθυστερημένα, δηλαδή μετά τα 17-18 τους χρόνια.  Ίσως είναι και λόγω των μαθημάτων τους στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο.  Δεν έχουμε παιδάκια, 5-7 χρονών.

ΧΟΛ:  Και η μουσική παιδαγωγική πάνω σε αυτό το θέμα τι λέει;

ΠΑΪΚ:  Η παιδεία της μουσικής εκεί δίδεται.

ΧΟΛ:  Είναι τα ακούσματα που λένε κοντά στο στασίδι ώστε να συνηθίσει το αυτί.  Εσείς είστε αισιόδοξος κ. Κίσσα;

ΚΙΣΣ:  Και εγώ είμαι.  Ο γιος μου είναι πέντε ετών και έρχεται κάθε Κυριακή μαζί μου στην εκκλησία από τον Όρθρο, στον Άγιο Γεώργιο Βουλιαγμένης όπου έχουμε ένα πολύ καλό και παραδοσιακό κλίμα.  Προς μεγάλη χαρά του αξίου κληρικού Πατρός Αλεξίου Ψωίνου πολλές φορές θέλγει και ενθουσιάζει τους εκκλησιαζομένους.  Έχουν έρθει και άλλα παιδάκια και πιστεύω ότι με τον καιρό θα υπάρξει ανταπόκριση.

ΧΟΛ:  Μήπως είναι θέμα φωνής;  Μήπως κάποιος πιστεύει ότι δεν έχει την κατάλληλη φωνή;  Ή είναι θέμα κυρίως αγωγής και παιδείας;

ΚΙΣΣ:  Αυτό θα φανεί αργότερα, αν έχει φωνή, από την εφηβεία και μετά.  Αλλά όταν έχει την αγωγή από 6-7 χρονών μέχρι τα 14-15 και όλα τα ακούσματα των Ακολουθιών μέσα του θα μπορέσει να αρχίσει και την θεωρητική κατάρτιση.  Τότε  πλέον θα φανεί ποιος θα γίνει ψάλτης και ποιος όχι.  Όλες αυτές οι στρατιές των κανοναρχών που πέρασαν από την Κων/πολη, δεν έγιναν όλοι ψάλται.  Αλλά κάτι μένει και αυτοί που δεν θα γίνουν ψάλται θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν αργότερα τη Λειτουργία και να πουν « αυτό το είπατε καλά ή αυτό έπρεπε να το ψάλλετε αλλιώς».

ΧΟΛ:  Ας ακούσουμε ένα ακόμη μάθημα από τον τελευταίο μη εκδοθέντα ακόμη ψηφιακό δίσκο.  Είναι η Δοξολογία του Τιμίου Σταυρού εις ήχον τέταρτον άγια του Πέτρου του Πελοποννησίου.

1. Μουσικόν διάλειμμα
1188  

ΧΟΛ:  Υπάρχει κάποια δομή, κάποια δομημένη εκπαίδευση;  Για παράδειγμα στα σχολεία μας γίνονται κάποια μαθήματα μουσικής στις πρώτες τουλάχιστον τάξεις του Γυμνασίου.  Δεν έχω δει όμως κάποια τάση διδασκαλίας όσον αφορά τη Βυζαντινή μουσική.  Τι μπορεί να κάνει ένας νέος ή κάποιος γονέας νέου παιδιού σχετικά με την εκπαίδευση της Βυζαντινής μουσικής;  Ποιοι είναι οι χώροι;  Είναι οι Μητροπόλεις που έχουν σχολές κατάλληλες ;

ΠΑΪΚ:  Υπάρχουνε πάρα πολλές Σχολές και Ωδεία όπου μπορεί κανείς να μάθει μουσική.  Αλλά το κυριότερο είναι να διαλέξει κανείς δάσκαλο της μουσικής, παραδοσιακό ψάλτη.  Εκεί θα μάθει τη μουσική.  Στο ωδείο θα μάθει τη θεωρία της μουσικής, όπως είπαμε και προηγουμένως, η οποία εξ ίσου χρειάζεται αλλά ο μαθητής πρέπει να φοιτήσει κάποια χρόνια κοντά σε έμπειρο παραδοσιακό ψάλτη.

ΧΟΛ:  Όταν λέμε παραδοσιακό, εννοούμε με βάση τα κριτήρια που αναφέραμε προηγουμένως;

ΠΑΪΚ:  Όπως ένας ασθενής φροντίζει να πάει στον καλύτερο γιατρό έτσι και ο μαθητής  που θέλει να μάθει σωστή μουσική πρέπει να διαλέξει κάποιον καλό ψάλτη για να πάει κοντά του να «ακούσει».

ΧΟΛ:  Που οφείλεται αυτή η έλλειψη κατεύθυνσης και παιδείας στα σχολεία στον τομέα της βυζαντινής μουσικής;  Έχω την αίσθηση ότι υπάρχουν πολλοί αξιόλογοι και φιλότιμοι καθηγητές καθώς και βιβλία του υπουργείου κυκλοφορούν στα σχολεία, δεν υπάρχει όμως νύξη στο θέμα της εκκλησιαστικής παραδοσιακής μας μουσικής.

ΚΙΣΣ:  Νομίζω η κατεύθυνση της μουσικής στα σχολεία δεν είναι η μουσική του Γένους εκτός από τα εκκλησιαστικά Λύκεια και περιορισμένες Σχολές.  Διδάσκουν περισσότερο τη Δυτική μουσική.

ΧΟΛ:  Θα ρωτούσε κανείς: Η αρχαιότητα, ο αρχαίος κλασσικός ελληνικός πολιτισμός, εάν μπορούσαμε να ξέρουμε πως εξέφραζαν τη μουσική, έχουν σχέση με τη Βυζαντινή παράδοση;

ΚΙΣΣ:  Αυτοί όλοι οι αρχαίοι τρόποι έχουν ενταχθεί στους βυζαντινούς ήχους και ονομάστηκαν πρώτος, δεύτερος, τρίτος κ.ο.κ. 

ΧΟΛ:  Αλλά είναι και μια εθνική μουσική συνέχεια.  Επομένως, για λόγους και μόνο ιστορικούς, θα έπρεπε να καλλιεργείται και ίσως σε αυτό θα βοηθήσετε και εσείς με Συλλόγους όπως ο δικός σας.

ΚΙΣΣ:  Βεβαίως.  Και το Υπουργείο Παιδείας θα έπρεπε να βοηθήσει και αυτό ώστε περισσότερα παιδιά να βρεθούν στις Εκκλησίες και να λάβουν πολύτιμα ακούσματα της παραδοσιακής μας μουσικής.  Βέβαια ένα ακόμη πρόβλημα είναι η ώρα, καθώς οι Ακολουθίες είναι πολύ νωρίς.  Για παράδειγμα, ένα παιδάκι σαν το γιο μου με δυσκολία σηκώνεται στις έξι το πρωί για να πάει στην Εκκλησία.  Ίσως στο μέλλον θα έπρεπε να αρχίζει λίγο αργότερα και να τελειώνει αργότερα, χωρίς να υπάρχει βέβαια παράλειψη ή συντόμευση των Ακολουθιών, όπως στην Αγγλία, στην Αμερική και στην Κων/πολη.

ΧΟΛ:  Είναι σκέψεις οι οποίες καταγράφονται.  Να τονίσουμε λοιπόν ότι δε μιλάτε για νεωτερισμούς αλλά για να μεταφερθεί η ώρα ενάρξεως ώστε να βοηθήσει και νεωτέρους;

ΠΑΪΚ:  Θα πρέπει να τονίσουμε πολλοί ψάλται να μην το παρακάνουνε όπως για παράδειγμα σε μία λειτουργία που δεν είναι αρχιερατική να ψάλλεται δεκαπέντε λεπτά Χερουβικόν.  Πρέπει να υπάρχει ένα σωστό μέτρο σε αυτά τα πράγματα.

ΧΟΛ:  Μία τελευταία ερώτηση: Εφόσον ετέθη το θέμα διαφόρων αλλαγών ή αλλοιώσεων στις οποίες εσείς είστε αντίθετοι, ορισμένοι θέτουν το θέμα της γλώσσας.  Ότι δήθεν δεν είναι κατανοητή η γλώσσα.  Εσείς που ψάλλετε, εάν σας έλεγαν να ψάλλετε στη δημοτική, στην καθομιλουμένη και να μελοποιούσατε, θα υπήρχαν προβλήματα;  Θα ήταν ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση πλέον;

ΚΙΣΣ:  Πολλά.  Θα ήταν αστείο.  Η Εκκλησία μας έχει ένα καθιερωμένο τρόπο που δεν έχει μεταβληθεί από την εποχή του Δαμασκηνού.  Πως θα μπορούσαν να αλλάξουν αυτά τα πράγματα;  Σαν Ρωμαίικη Ορθόδοξη παράδοση, γιατί υπάρχουν και στα Ρώσικα, στα Βουλγάρικα.

ΠΑΪΚ:  Εγώ νομίζω ότι σε αυτό το θέμα κάποιος συνθέτης βασίζεται στο πάνω κείμενο για να γράψει τη μουσική επένδυση.  Εάν θελήσουμε αυτή τη στιγμή εμείς να ψάλλουμε στη δημοτική, θα πρέπει να αλλάξουμε τη μουσική μας.
ΚΙΣΣ:  Και τι θα κερδίσουμε;  Έστω ότι το κάναμε;

ΧΟΛ:  Όχι μόνο δε θα κερδίσουμε αλλά θα χάσουμε τα διδάγματα τα οποία περνούν στα παιδιά μας και στους μεγαλυτέρους, ακόμη και γλωσσικά διδάγματα.  Λέγαμε λοιπόν αγαπητοί ακροατές ότι δε μιλούμε απλώς για μια ειδίκευση στο τρόπο του ψάλλειν αλλά για μια παράδοση εθνικής συνεχείας, εθνικής ταυτότητος που καλλιεργεί και ιστορία και γλώσσα και Εκκλησιαστικό φρόνημα και γενική συνείδηση του Γένους.  Θα ευχαριστήσω σε αυτό το σημείο τους καλεσμένους μας και θα ευχηθώ στον Σύλλογο Μουσικοφίλων Κων/πόλεως καλή επιτυχία στις εκδηλώσεις του εντός και εκτός Ελλάδος και θα ευχηθώ και σε αυτούς που μας ακούν να βοηθήσουν στην καλλιέργεια και στην διάδοση της Εκκλησιαστικής μας Μουσικής Παράδοσης.

Δεν υπάρχουν άρθρα
Copyright© 2010 Σύλλογος Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως